- ఎన్నికల రూపురేఖలను మార్చేసిన ధైర్యశాలి
- ప్రధాని, ముఖ్యమంత్రులకు సింహ స్వప్నం
- ఓటరు గుర్తింపు కార్డులు శ్రీకారం చుట్టారు
- వ్యవస్థను శాసించిన అసాధారణ ప్రయాణం
సహనం వందే, హైదరాబాద్:
నేడు కేంద్ర ఎన్నికల ప్రధాన కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ పై పెద్ద ఎత్తున విమర్శలు వస్తున్నాయి. ఆయన తీరును మరో ఇద్దరు కమిషనర్లు వ్యతిరేకించడంపై దేశవ్యాప్తంగా దుమారం చెలరేగుతుంది. ఆయన రాజీనామా కోరుతూ కాంగ్రెస్ పార్టీతో సహా ప్రతిపక్షాలన్నీ ఏకమవుతున్నాయి. సర్ ప్రక్రియను రద్దు చేయాలని డిమాండ్లు మొదలయ్యాయి. ఈ నేపథ్యంలో 1994లో పనిచేసిన నాటి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ గురించి చెప్పుకోవడం సందర్భోచితం.
ఐఏఎస్ అధికారి దేశ ప్రధానికే సవాళ్లు…
ఒక ప్రభుత్వ ఉద్యోగి రాజకీయ నాయకుల గుండెల్లో భయం పుట్టించడం ఎప్పుడైనా చూశారా? ఒక సాధారణ ఐఏఎస్ అధికారి ఏకంగా దేశ ప్రధానికే సవాళ్లు విసరడం ఎప్పుడైనా విన్నారా? సరిగ్గా ముప్పై ఏళ్ల క్రితం భారత రాజకీయాల్లోనూ, మీడియాలోనూ కేవలం ఒక్కడి పేరు మార్మోగిపోయింది. ఆయనే కేంద్ర ఎన్నికల ప్రధాన కమిషనర్ టీఎన్ శేషన్. ఆయన ఏం మాట్లాడినా, ఏ చిన్న నిర్ణయం తీసుకున్నా అది దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం అయ్యేది. ఆయన తుమ్మినా సరే అది వార్తగా మారే స్థాయికి తన వ్యక్తిత్వాన్ని తీసుకెళ్లారు. మరి ఒక బ్యూరోక్రాట్ అంతలా ఎలా పాపులర్ అయ్యారు? అసలు ఆయన పట్ల ప్రజలు ఎందుకు అంతగా ఆకర్షితులయ్యారు?
రాజకీయ నాయకులకు సింహ స్వప్నం
టీఎన్ శేషన్ వ్యక్తిత్వం ఎంత బలంగా ఉండేదో మనకు స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. ఆయన కేవలం ఒక ప్రభుత్వ అధికారిలా కాకుండా ప్రజల మదిలో చెరగని ముద్ర వేసిన ఒక లెజెండరీ ఫిగర్గా నిలిచారు. ఎన్నికల కమిషన్ అంటే ఏదో నామమాత్రంగా నడిచే వ్యవస్థ కాదని, అది దేశ రాజకీయ దిశను మార్చగల శక్తివంతమైన ఆయుధమని నిరూపించారు. రాజకీయ నాయకులు కూడా ఆయన పేరు వింటేనే హడలిపోయేలా తన రూలింగ్ను అమలు చేశారు.
ఓటరు గుర్తింపు కార్డులపై దుమారం…
ఎన్నికల్లో దొంగ ఓట్లను అరికట్టడానికి ఆయన ప్రవేశపెట్టిన ఓటరు గుర్తింపు కార్డుల విధానం దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది. అప్పట్లో ఈ నిర్ణయాన్ని చాలా మంది వ్యతిరేకించినా ఆయన వెనకడుగు వేయలేదు. రాజకీయ పార్టీల బెదిరింపులకు భయపడకుండా నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఎవరు ప్రవర్తించినా సరే వారిపై వేటు వేయడానికి ఏమాత్రం వెనుకాడలేదు. ఎంచుకున్న మార్గంలో ఎంతటివారైనా సమానులే అనే నిబంధనను పక్కాగా అమలు చేసి చూపించారు.
ప్రజా నాయకుడిగా గుర్తింపు…
శేషన్ గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలంటే, ఆయన రొటీన్ క్షణాలను కూడా హెడ్లైన్లుగా మార్చగల అద్భుతమైన నైపుణ్యం కలిగి ఉండేవారు. ఆయన ఏ చిన్న నిర్ణయం తీసుకున్నా అది మరుసటి రోజు ప్రధాన వార్తగా ప్రచురితం అయ్యేది. దీనివల్ల ఆయన పబ్లిక్ ఇమేజ్ ఒక సాధారణ బ్యూరోక్రాట్ స్థాయిని దాటి ప్రజా నాయకుడిగా మారిపోయింది. మీడియా కూడా ఆయన ప్రతి కదలికను అత్యంత ఆసక్తిగా ఫాలో అయ్యేది. ప్రజలు ఆయన స్టైల్కు, చూపిన తెగువకు పూర్తిగా ఫిదా అయిపోయారు.
పోస్టర్లు, వాల్ రైటింగ్స్ లకు చెక్
ఎన్నికల నియమావళిని అత్యంత కఠినంగా అమలు చేసి అప్పటివరకు రాజకీయ నాయకులు పాల్పడుతున్న అక్రమాలకు పెద్ద బ్రేక్ వేశారు. పోస్టర్లు, వాల్ రైటింగ్స్, లౌడ్స్పీకర్ల వినియోగంపై ఆయన విధించిన ఆంక్షలు ఎన్నికల ప్రచార శైలినే పూర్తిగా మార్చేశాయి. ఎన్నికల ఖర్చును కంట్రోల్ చేయడానికి ఆయన చేసిన ప్రయత్నాలు విప్లవాత్మక మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టాయి.
పదవికే కొత్త అర్థం…
టీఎన్ శేషన్ కేవలం ఒక పదవిని నిర్వహించలేదు, ఆ పదవికే వన్నె తెచ్చారు. ఆయన అంత పేరు తెచ్చుకోవడానికి ప్రధాన కారణం ఆయన నిజాయితీ, రాజీపడని తత్వం. రాజకీయ నాయకుల బెదిరింపులకు లేదా ఒత్తిళ్లకు ఎక్కడా తలవంచలేదు. రాజ్యాంగం తనకు కట్టబెట్టిన అధికారాలను పూర్తి స్థాయిలో ఉపయోగించి ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను మరింత పటిష్టం చేశారు. అందుకే ఆయనను చూసి రాజకీయ నాయకులు భయపడేవారే తప్ప, ఎవరూ ఏమీ చేయలేకపోయారు.
ఎన్నికల కోడ్ ఉల్లంఘిస్తే అంతే…
ఆయన హయాంలో ఎన్నికలు అంటే అత్యంత ప్రశాంతంగా, నిబద్ధతతో జరిగే ప్రక్రియగా మారిపోయాయి. ఎన్నికల కోడ్ ఉల్లంఘిస్తే ఎంతటి వారైనా ఉపేక్షించేది లేదని తన చేతల ద్వారా నిరూపించారు. కేంద్ర మంత్రులు లేదా రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు అయినప్పటికీ ఎన్నికల నిబంధనల ముందు అందరూ సమానులే అని చాటిచెప్పారు. ఆయన చూపిన ఈ తెగువ కారణంగానే భారతీయ ఎన్నికల వ్యవస్థ ప్రపంచ దేశాల దృష్టిని కూడా ఆకర్షించగలిగింది. ఈ శైలికి ప్రజల నుంచి అపారమైన మద్దతు లభించింది. ఒక ప్రభుత్వ అధికారికి ప్రజల నుంచి ఇంతటి స్థాయి ఆరాధన దక్కడం భారతీయ చరిత్రలో నిజంగా అరుదైన పరిణామం.
వ్యవస్థ మారాలంటే అలాగే ఉండాలి…
వ్యవస్థ మారాలంటే ఎవరికో ఒకరికి తెగువ ఉండాలని, ఆ తెగువకు రూపమే టీఎన్ శేషన్ అని చెప్పడంలో ఎలాంటి అతిశయోక్తి లేదు. ఆయన చేసిన సంస్కరణలు తర్వాత వచ్చిన ఎలెక్షన్ కమిషనర్లకు కూడా ఒక రోడ్మ్యాప్గా నిలిచాయి. ఎన్నికల ప్రక్రియలో పారదర్శకత ఎంత ముఖ్యమో తన పదవీకాలం ద్వారా నిరూపించి చూపించారు. ఆయన చూపిన దారిలో నడవడానికి ఎంతో మంది అధికారులు ప్రయత్నించినప్పటికీ, శేషన్ స్థాయికి వెళ్లడం ఎవరికీ సాధ్యం కాలేదు. అందుకే ఆయన పేరు ఎప్పటికీ చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది. వ్యవస్థ ఎంత బలహీనంగా ఉన్నా, దాన్ని నడిపించే నాయకుడికి గట్టి మనసు ఉంటే ఎలాంటి అద్భుతాలు సృష్టించవచ్చో టీఎన్ శేషన్ నిరూపించారు.
