- అంతరిక్ష సంస్థలో మేధో వలసల కల్లోలం
- ప్రైవేట్ వైపు మొగ్గు చూపుతున్న శాస్త్రవేత్తలు
- భారీ జీతాలు, ప్యాకేజీలు, ఈక్విటీ ఆఫర్లు
- స్వేచ్ఛగా రీసెర్చ్ చేసుకునే వెసులుబాటు
- ప్రతిష్టాత్మక గగన్యాన్ ప్రాజెక్టుపై ప్రభావం…
- భారత అంతరిక్ష కలలకు కొత్త పరీక్ష
సహనం వందే, హైదరాబాద్:
చంద్రుడిపై జెండా ఎగరేసిన భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ ఇప్పుడు అంతర్గత సంక్షోభంతో సతమతమవుతోంది. దశాబ్దాల అనుభవం ఉన్న శాస్త్రవేత్తలు సంస్థను వదిలి ప్రైవేట్ బాట పడుతున్నారు. ఇది కేవలం ఉద్యోగ మార్పు కాదు… భారత అంతరిక్ష భవిష్యత్తుపై పడుతున్న నీలినీడ. మేధావుల వలసల వెనుక ఉన్న అసలు కారణాలు, దేశ ప్రతిష్టాత్మక గగన్యాన్ ప్రాజెక్టుకు పొంచి ఉన్న ప్రమాదాలను ఈ కథనంలో విశ్లేషిద్దాం.
రాజీనామాల పరంపర
గత కొన్ని నెలల వ్యవధిలోనే 100 మందికి పైగా శాస్త్రవేత్తలు, కీలక సాంకేతిక సిబ్బంది ఇస్రోకు రాజీనామా చేశారు. వీరిలో గగన్యాన్ ప్రాజెక్టుకు ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్గా పనిచేసిన సీనియర్ అధికారి కూడా ఉండటం గమనార్హం. జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రాజెక్టుల అమలుపై ఈ వలసలు తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నాయని కేంద్రం స్వయంగా అంగీకరించింది. అనుభవజ్ఞులైన వ్యక్తులు సంస్థను వీడటం ప్రాజెక్టుల పురోగతిని దెబ్బతీస్తోంది.
స్టార్టప్ల వైపు మేధావుల చూపు
2020 తర్వాత అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేట్ సంస్థలకు తలుపులు తెరిచారు. దీని ఫలితంగా దేశంలో సుమారు 400 స్పేస్ స్టార్టప్లు వెలిశాయి. పిక్సెల్, స్కైరూట్, అగ్నికుల్ వంటి సంస్థలు ఇస్రోలో శిక్షణ పొందిన నిపుణుల కోసం పోటీ పడుతున్నాయి. 2025లోనే ఈ స్టార్టప్ల్లోకి 1,200 కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడులు వచ్చాయి. భారీ వేతనాలు, ఈక్విటీ స్టేక్స్ వంటి ఆకర్షణీయమైన ఆఫర్లు శాస్త్రవేత్తలను ప్రైవేట్ రంగం వైపు ఆకర్షిస్తున్నాయి.
నిర్ణయాత్మక శక్తి ప్రైవేట్ రంగానిదేనా
ప్రైవేట్ కంపెనీలు కేవలం జీతాలే కాకుండా కొత్త ఆవిష్కరణలకు వేగవంతమైన ప్లాట్ఫార్మ్ను అందిస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ సంస్థల్లో ఉండే పరిపాలనా పరమైన జాప్యం, కఠిన నియమాలు లేకపోవడం యువ శాస్త్రవేత్తలకు కలిసి వస్తోంది. ఒక రాకెట్ తయారు చేయడంలో ప్రైవేట్ సంస్థల వేగం ఇస్రోలోని పాత నిబంధనల కంటే మెరుగ్గా కనిపిస్తోంది.
ప్రమాదంలో గగన్యాన్ ప్రస్థానం…
గగన్యాన్ వంటి అత్యంత క్లిష్టమైన మిషన్లకు అనుభవజ్ఞులైన సిబ్బంది ఎంతో అవసరం. కీలక పదవుల్లో ఉన్న వారు మధ్యలోనే తప్పుకోవడం ప్రాజెక్ట్ షెడ్యూల్స్ ఆలస్యానికి దారితీయవచ్చు. ప్రభుత్వ సంస్థలు జీతాల విషయంలో ప్రైవేట్ కంపెనీలతో పోటీ పడలేవు. దశాబ్దాల అనుభవం ఉన్న శాస్త్రవేత్తల స్థానాన్ని భర్తీ చేయడం అంత సులభం కాదు. దీనివల్ల అంతరిక్ష ప్రయోగాల నాణ్యత, వేగంపై ప్రభావం చూపే ప్రమాదం ఉంది.
కఠినతరమైన నిబంధనలు
శాస్త్రవేత్తల వలసలను అడ్డుకునేందుకు కేంద్ర అంతరిక్ష శాఖ గురువారం ఒక మెమోరాండం విడుదల చేసింది. శాస్త్రవేత్తలు సులభంగా రాజీనామాలు చేసే అవకాశం లేదని అందులో స్పష్టం చేసింది. గతంలో సెంటర్ డైరెక్టర్లకు ఉన్న అధికారాలను ప్రభుత్వం వెనక్కి తీసుకుంది. ఇప్పుడు ఏ రాజీనామా వచ్చినా దానిని డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ స్పేస్ కు పంపాలి. ప్రాజెక్టుపై అది చూపే ప్రభావాలను పరిశీలించిన తర్వాతే ఉన్నత అధికారులు తుది నిర్ణయం తీసుకుంటారు.
ప్రభుత్వ ముందున్న సవాల్…
కేవలం రాజీనామాలను ఆపడం వల్ల ఈ సమస్య పరిష్కారం కాదు. బలవంతపు నిబంధనలు శాస్త్రవేత్తల్లో నిరాశను నింపే అవకాశం ఉంది. ఒక్క రాకెట్ లాంచ్ వెనుక వేల మంది శ్రమ ఉంటుంది. ఆ శ్రమను గుర్తించడం, ఆ మేధస్సును గౌరవించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత.
ఇస్రో తన పని వాతావరణాన్ని ఆధునీకరించుకోవాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. మేధావులను నిలుపుకోవాలంటే వారికి స్వేచ్ఛ, తగిన ప్రోత్సాహకాలు కల్పించక తప్పదు. ప్రైవేట్ రంగంతో పోటీపడుతూనే దేశ అంతరిక్ష కలలను ఎలా కాపాడుకుంటుందనేది ఇప్పుడు ఇస్రో ముందున్న అతిపెద్ద సవాల్.
