మహిళా న్యాయ’బాధలు’ – పురుష అహంకారపు న్యాయ పీఠం

• కోర్టుల్లో స్త్రీ లాయర్లకు కష్టాలు
• వివక్షపై సుప్రీం కోర్టు బార్ అసోసియేషన్ సర్వే
• న్యాయం నీడన నలుగుతున్న జీవితం
• పాత భావజాలాల అడ్డంకితో సతమతం
• సమానత్వం కేవలం కల… 81శాతం ఆవేదన

సహనం వందే, హైదరాబాద్:

భారత న్యాయవ్యవస్థలో మహిళా లాయర్ల పరిస్థితి అత్యంత దయనీయంగా మారింది. చట్టం ముందు అందరూ సమానమని చెప్పే కోర్టు గదుల్లోనే లింగ వివక్ష రాజ్యమేలుతోంది. సుప్రీంకోర్టు బార్ అసోసియేషన్ సర్వేలో వెల్లడైన చేదు నిజాలు వ్యవస్థలోని కుళ్ళిన సంస్కృతిని బయటపెట్టాయి. 2,604 మంది మహిళా న్యాయవాదుల గొంతుకలు నేడు న్యాయం కోసం నిలదీస్తున్నాయి. నివేదికలోని ప్రతి అంకె ఒక కన్నీటి గాథను వినిపిస్తోంది.

ఫీజుల చర్చల వద్ద అవమానం
మహిళా లాయర్లు తమ ప్రతిభను నిరూపించుకున్నా ఆర్థికంగా వారిని అణచివేస్తున్నారు. క్లయింట్లతో ఫీజుల గురించి చర్చించే సమయంలో మహిళలకు తీవ్ర అవమానాలు ఎదురవుతున్నాయి. పురుష లాయర్లకు ఇచ్చే ఫీజులో సగం కూడా మహిళలకు ఇచ్చేందుకు క్లయింట్లు సమ్మతించడం లేదు. ఒకే రకమైన కేసు వాదించినా మహిళా లాయర్ల నైపుణ్యాన్ని తక్కువ చేసి చూస్తున్నారు. ఇది వారి ఆర్థిక ఎదుగుదలను నిలువునా దెబ్బతీస్తోంది. వృత్తిపరమైన గౌరవం కంటే లింగ వివక్షకే క్లయింట్లు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు.

పని కేటాయింపులో అన్యాయం
కోర్టుల్లో కేసుల పంపిణీ తీరు అత్యంత విమర్శనాత్మకమైంది. కీలకమైన, భారీ ఆదాయం వచ్చే కేసులను సీనియర్ పురుష లాయర్లకే కట్టబెడుతున్నారు. మహిళలకు కేవలం చిన్నపాటి లేదా ప్రాధాన్యత లేని కేసులను మాత్రమే కేటాయిస్తున్నారు. దీనివల్ల ప్రతిభ ఉన్నా మహిళా లాయర్లు తమ సామర్థ్యాన్ని నిరూపించుకోలేకపోతున్నారు. 81.3 శాతం మంది మహిళలు పురుషుల కంటే తాము ఎక్కువ కష్టపడుతున్నామని చెప్తున్నారు. వ్యవస్థాత్మకమైన ఈ పక్షపాతం వారి కెరీర్ ప్రగతిని అడ్డుకుంటోంది.

అడ్డంకులు దాటే నాయకత్వం
ఇన్ని అడ్డంకులు ఉన్నా 51.9 శాతం మంది మహిళలు అత్యున్నత పదవులపై కన్నేశారు. జడ్జీలుగా, బార్ అసోసియేషన్ ప్రతినిధులుగా ఎదగాలని వారు ఆకాంక్షిస్తున్నారు. కానీ నాయకత్వ బాధ్యతల్లో మహిళలకు చోటు దక్కడం లేదు. పాత ఆలోచనలు కలిగిన వారు మహిళా నాయకత్వాన్ని అంగీకరించలేకపోతున్నారు. సీనియర్ హోదా దక్కించుకోవడంలో మహిళలకు అడుగడుగునా ఆటంకాలు సృష్టిస్తున్నారు. న్యాయవ్యవస్థలో పైస్థాయికి వెళ్లే కొద్దీ మహిళల సంఖ్య తగ్గడానికి ఈ వివక్షే కారణం.

విషపూరిత పని సంస్కృతి
కోర్టు ప్రాంగణాల్లోని పని సంస్కృతి మహిళలకు ఏమాత్రం అనుకూలంగా లేదు. తోటి పురుష లాయర్ల నుంచి ఎదురయ్యే వ్యాఖ్యలు, ప్రవర్తన వారిని మానసిక వేదనకు గురిచేస్తున్నాయి. లాయర్ల ఛాంబర్లలో, బార్ రూములలో పురుషుల ఆధిపత్యం ఎక్కువగా ఉంటోంది. మహిళా లాయర్ల అభిప్రాయాలకు కనీస విలువ ఇవ్వడం లేదు. పని ప్రదేశంలో ఉండాల్సిన కనీస మర్యాదలు కూడా కరువయ్యాయి. ఇది వారి వృత్తిపరమైన ఉత్సాహాన్ని నీరుగారుస్తోంది.

వ్యవస్థాగత పక్షపాతం
దేశవ్యాప్త సర్వే ప్రకారం న్యాయవాద వృత్తిలో వ్యవస్థాగతమైన లోపాలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి. చట్టం తెలిసిన వారే మహిళలను తక్కువ చేసి చూడటం గమనార్హం. కేవలం మహిళలు అన్న కారణంతోనే సీనియర్ల వద్ద వారికి సరైన శిక్షణ దక్కడం లేదు. జూనియర్ మహిళా లాయర్లకు మెంటార్ షిప్ అందించడంలో వివక్ష కనిపిస్తోంది. పురుష జూనియర్లకు ఇచ్చే ప్రాధాన్యత మహిళలకు దక్కడం లేదు. దీనివల్ల వృత్తిలో రాణించడం వారికి కత్తిమీద సాములా మారింది.

మారాల్సిన పాత భావజాలం
మహిళా లాయర్ల ఆర్థిక, వృత్తిపరమైన ఎదుగుదలను పాతకాలపు భావజాలాలు అడ్డుకుంటున్నాయి. మహిళలు కఠినమైన కేసులు వాదించలేరనే అపోహ ఇంకా కొనసాగుతోంది. ఎస్‌సీబీఏ నివేదికలోని గణాంకాలు ఈ వివక్షను నిరూపిస్తున్నాయి. చట్టం ముసుగులో జరుగుతున్న ఈ అన్యాయాన్ని అరికట్టాల్సిన బాధ్యత అందరిపై ఉంది. అంకెల్లో కనిపిస్తున్న ఈ వ్యత్యాసం మారనంత వరకు న్యాయవ్యవస్థలో సమానత్వం సాధ్యం కాదు. మహిళలకు సరైన గౌరవం దక్కినప్పుడే రాజ్యాంగ ఆశయాలు నెరవేరుతాయి.

బొల్లోజు రవి, సీనియర్ జర్నలిస్ట్